Umunsi w’Isi, uba ku ya 22 Mata buri mwaka, ni iserukiramuco ryashyiriweho kurengera ibidukikije ku isi, rigamije gukangurira abaturage kumenya ibibazo bihari ku bidukikije.
Gukwirakwiza ubumenyi bwa Dr. Paper
1. "Umunsi w'Isi" wa 54 ku isi agasanduku ka shokora
Ku itariki ya 22 Mata 2023, ku nshuro ya 54 "Umunsi w'Isi" ku isi yose uzaba ufite insanganyamatsiko igira iti "Isi kuri Bose", igamije kuzamura ubukangurambaga bw'abaturage, guteza imbere ibidukikije birambye, no kurengera urusobe rw'ibinyabuzima.
Nk’uko raporo ya gatandatu y’isuzuma ry’ibibera ku isi (GEO) yatanzwe n’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Bidukikije (UNEP) ibigaragaza, amoko arenga miliyoni imwe y’ibinyabuzima ari mu kaga ku isi yose, kandi igipimo cyo gutakaza urusobe rw’ibinyabuzima cyikubye inshuro 1.000 ugereranyije n’imyaka 100.000 ishize.
Biri hafi kurengera urusobe rw'ibinyabuzima!
2. Urusobe rw'ibinyabuzima ni iki?agasanduku k'impano k'impapuro
Dolphins nziza cyane, panda nini zitagira ubwenge, orchid mu kibaya, inyoni nziza kandi zidasanzwe zifite amahembe abiri mu ishyamba ry'inzitane… Ubwinshi bw'ibinyabuzima butuma uyu mubumbe w'ubururu uba mwiza cyane.
Mu myaka 30 hagati ya 1970 na 2000, ijambo "urusobe rw'ibinyabuzima" ryahimbwe kandi rikwirakwira uko ubwinshi bw'ibinyabuzima ku Isi bwagabanukagaho 40%. Hari ibisobanuro byinshi by'"urusobe rw'ibinyabuzima" mu muryango w'abahanga, kandi ibisobanuro byemewe cyane bituruka ku masezerano ku rusobe rw'ibinyabuzima.
Nubwo iki gitekerezo ari gishya, urusobe rw'ibinyabuzima ubwarwo rwabayeho igihe kirekire. Ni umusaruro w'iterambere rirambye ry'ibinyabuzima byose ku isi yose, aho ibinyabuzima bya mbere bizwi byatangiye mu myaka hafi miliyari 3.5.
3. “Amasezerano ku budasa bw’ibinyabuzima”
Ku ya 22 Gicurasi 1992, inyandiko y’amasezerano ku budasa bw’ibinyabuzima yemejwe i Nairobi muri Kenya. Ku ya 5 Kamena uwo mwaka, abayobozi benshi b’isi bitabiriye Inama y’Umuryango w’Abibumbye ku Bidukikije n’Iterambere yabereye i Rio de Janeiro muri Brezili. Amasezerano atatu akomeye ku kurengera ibidukikije - Amasezerano y’Iterambere ku Mihindagurikire y’Ikirere, Amasezerano ku Budasa bw’Ibinyabuzima, n’Amasezerano yo Kurwanya Ubutayu. Muri yo, “Amasezerano ku Budasa bw’Ibinyabuzima” ni amasezerano mpuzamahanga agamije kurengera umutungo kamere w’isi, agamije kurengera ubudasa bw’ibinyabuzima, gukoresha mu buryo burambye ubudasa bw’ibinyabuzima n’ibiyigize, no gusangira inyungu zikomoka ku ikoreshwa ry’umutungo kamere.
Nk’igihugu gifite urusobe rw’ibinyabuzima rukungahaye ku bidukikije ku isi, igihugu cyanjye nacyo kiri mu bihugu bya mbere byashyize umukono kandi byemeza Amasezerano y’Umuryango w’Abibumbye ku Busumbane bw’Ibinyabuzima.
Ku ya 12 Ukwakira 2021, mu nama y'abayobozi b'Inama ya 15 y'ibihugu bigize Amasezerano ku Butandukanye bw'Ibinyabuzima (CBD COP15), Perezida Xi Jinping yagaragaje ko “Urusobe rw'ibinyabuzima rutuma isi yuzuye ubuzima kandi rukaba ari na rwo shingiro ry'ubuzima n'iterambere ry'abantu. Kubungabunga urusobe rw'ibinyabuzima bifasha kubungabunga ubuturo bw'isi no guteza imbere iterambere rirambye ry'abantu.”
APP Ubushinwa burimo gukora
1. Kurinda iterambere rirambye ry'urusobe rw'ibinyabuzimaagasanduku k'ubuji n'ikibindi
Hari amoko menshi y'amashyamba, kandi urusobe rw'ibinyabuzima byayo rugira uruhare runini mu rusobe rw'ibinyabuzima ku isi. APP Ubushinwa bwagiye buha agaciro gakomeye ku kurengera urusobe rw'ibinyabuzima, bwubahiriza cyane "Itegeko ry'Amashyamba", "Itegeko ryo Kurengera Ibidukikije", "Itegeko ryo Kurengera Inyamaswa zo mu gasozi" n'andi mategeko n'amabwiriza y'igihugu, kandi bwashyizeho "Inyamaswa n'ibimera byo mu gasozi (harimo n'ubwoko bwa RTE, ni ukuvuga, Ubwoko budasanzwe buri mu kaga: Buzwi hamwe nk'ubwoko budasanzwe, buri mu kaga kandi buri mu kaga) Amabwiriza yo Kurengera, "Ingamba zo Kubungabunga no Gukurikirana Urusobe rw'ibinyabuzima" n'izindi nyandiko za politiki.
Mu 2021, APP China Forestry izashyira mu bikorwa gahunda yo kurengera urusobe rw'ibinyabuzima no kubungabunga ibidukikije mu buryo bw'umwaka bwo gupima ibidukikije, kandi ikore igenzura ry'imikorere buri cyumweru, buri kwezi na buri gihembwe; kandi ikorane na Guangxi Academy of Sciences, Kaminuza ya Hainan, Ishuri Rikuru ry'Ubumenyi bw'Ibidukikije rya Guangdong, n'ibindi. Amashuri makuru n'ibigo by'ubushakashatsi bya siyansi byafatanyije mu gukora imishinga nko kugenzura ibidukikije no kugenzura ubwoko bw'ibimera..
2. Porogaramu y'Ubushinwa
Ingamba z'ingenzi zo kurinda urusobe rw'ibinyabuzima mu mashyamba
1. Icyiciro cyo guhitamo ishyamba
Guhabwa gusa ubutaka bw'ubucuruzi buteganywa na leta.
2. Icyiciro cyo gutegura ubuhinzi bw'amashyamba
Komeza gukurikirana urusobe rw'ibinyabuzima, kandi icyarimwe ubaze ibiro by'amashyamba byo mu gace utuyemo, sitasiyo y'amashyamba, na komite y'umudugudu niba warabonye inyamaswa zo mu gasozi n'ibimera birinzwe mu ishyamba. Niba ari uko bimeze, bigomba kugaragara neza ku ikarita y'igenamigambi.
3. Mbere yo gutangira akazi
Guha ba rwiyemezamirimo n'abakozi amahugurwa ku kurengera inyamaswa zo mu gasozi n'ibimera ndetse no kwirinda inkongi z'umuriro mu musaruro.
Birabujijwe ko ba rwiyemezamirimo n'abakozi bakoresha umuriro mu gutunganya ubutaka bw'amashyamba, nko gutwika ubutayu no gutunganya imisozi.
4. Mu gihe cy'ibikorwa by'amashyamba
Ba rwiyemezamirimo n'abakozi babujijwe cyane guhiga, kugura no kugurisha inyamaswa zo mu gasozi, gutora no gucukura ibimera byo mu gasozi birinzwe mu buryo butunguranye, no kwangiza aho inyamaswa n'ibimera byo mu gasozi bikikije bibakikije biba.
5. Mu gihe cy'igenzura rya buri munsi
Kongera imbaraga mu kwamamaza ku bijyanye no kurinda inyamaswa n'ibimera.
Iyo inyamaswa n'ibimera birinzwe hamwe n'amashyamba afite agaciro kanini ka HCV bibonetse, ingamba zo kurengera zijyanye na byo zigomba gushyirwa mu bikorwa ku gihe.
6. Gukurikirana ibidukikije
Gukorana n'imiryango y'abandi igihe kirekire, gushimangira ko hakorwa igenzura ry'ibidukikije ku mashyamba y'ubukorano, gushimangira ingamba zo kurinda cyangwa guhindura ingamba zo gucunga amashyamba.
Isi niho abantu bose batuye. Reka twakire Umunsi w'Isi wa 2023 kandi turinde iyi "si y'ibinyabuzima byose" hamwe na APP.
Igihe cyo kohereza: 25 Mata 2023
